Damla Turan ABD’li petrol şirketleri, Rusya ve İran’daki savaşların arzı daraltması üzerine rafinerilerden daha fazla yakıt çıkarmak için yatırım yapıyor ve kapalı tesisleri yeniden devreye alıyor.
ExxonMobil CEO’su Darren Woods, dün yaptığı açıklamada şirketin Orta Doğu dışında “rekor yakıt kullanım oranına” ulaştığını söyledi ve ABD Körfez Kıyısı rafinerilerinde yüzde 100 ham petrol kullanım oranına işaret etti.
KÜRESEL ARZ SIKINTISI VE FİYAT YÜKSEKLİĞİ
Bu açıklamaların yapıldığı esnada ABD’de benzin fiyatları siyaseten hassas bir eşik olan galon başına 4 doların üzerinde kalmaya devam ederken, dizel fiyatları da galon başına 6 doların üzerinde, tüm zamanların en yüksek seviyelerine yakın seyrediyor.
Woods, basın bülteninde, “Üçüncü çeyrekte küresel enerji ihtiyaçlarını karşılama zorluğunun üstesinden gelmeye devam ettik.” ifadelerine yer verdi.
Ama Woods, finansal sonuçların değerlendirildiği telekonferansta analistlere, dizel ve diğer temel rafine ürünlerin arzındaki sıkışıklığın arkasında “çok sayıda değişken” yer aldığını anlattı.
ORDA DOĞU VE UKRAYNA
Woods, Orta Doğu’daki ve Ukrayna’nın insansız hava aracı (İHA) saldırıları nedeniyle Rusya’daki kapasite kaybının yanı sıra Çin’in rafine ürün üretimindeki düşüşü de gerekçe gösterdi.
“Tahminimce işlerin normale daha yakın bir noktaya döndüğünü görmemiz gelecek yılın içlerine kadar sürecektir.” diyen ExxonMobil CEO’su, “Ama bundan daha uzun da sürebilir.” diye ekledi.
CHEVRON VE DÜNYA RAFİNERİ KAPASİTESİ
ABD’li rakibi Chevron ise çeyrek boyunca rafinerilerde rekor işleme hacmine ulaştığını açıkladı. CEO Mike Wirth, “Arz sıkıntısı çeken bir piyasaya daha fazla enerji sağlamak için yeniden yatırım yapıyoruz.” dedi.
Ama Chevron Başkan Yardımcısı Mark Nelson, dünya rafineri kapasitesinin yaklaşık yüzde 10’unun devre dışı kalmaya devam ettiğini belirtti.
Nelson, telekonferansta, “Rafineri çalışmaları toparlandıkça ve ihracat akışları arttıkça kar marjlarının zamanla dengelenmesini beklerim.” değerlendirmesini yaptı ve sözlerini “Ama bu biraz zaman alacak.” diye sürdürdü.
İKİ PETROL DEVİNİN ÜÇÜNCÜ ÇEYREK KÂRI KATLANDI
Petrol devleri hızla yükselen emtia fiyatları ve rafineri marjlarından finansal kazanç elde ederken, her iki şirket de cuma günü üçüncü çeyrek karlarının iki katından fazla arttığını duyurdu.
Dün açıklanan verilere göre ExxonMobil’in üçüncü çeyrek kârı, geçen yılın aynı dönemindeki 7,5 milyar doların biraz üzerine çıkarak iki katını aştı ve 15,4 milyar dolara ulaştı; Chevron’un kârı ise geçen yılın aynı çeyreğindeki 3,5 milyar dolara kıyasla 9,9 milyar dolar oldu.
SAVAŞLARIN VE İHA SALDIRILARININ ETKİSİ
Keskin fiyat artışları ve arz eksiklikleri, bazı durumlarda Asya, Latin Amerika ve Avrupa’nın kimi bölgelerinde protestolara yol açtı.
Yöneticiler, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan yapılan sevkiyatları engellemesinin temel ham petrolü piyasadan çekmesi nedeniyle Asya’daki tesislerin üretim kesintisine gittiğine işaret etti.
Bir diğer etken de Ukrayna’nın Rusya’daki tesislere düzenlediği saldırılar oldu; KPMG verilerine göre bu tesisler, 2025 yılında küresel rafineri kapasitesinin yüzde 6,5’ini oluşturuyordu.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), geçen ay yaptığı açıklamada, Rusya’nın askeri müdahalesinden bu yana Ukrayna’nın başlattığı yoğun İHA saldırılarından yalnızca beş Rus rafinerisinin etkilenmediğini bildirdi.
HACİM DÜŞÜYOR
IEA’ya göre Rusya’nın 32 rafinerideki günlük 6,5 milyon varillik normal hacmi, son 20 yılın en düşük seviyesi olan günlük 3,8 milyon varile kadar geriledi.
Rystad Energy’nin 21 Ekim tarihli raporu, Rusya’nın 2027 yılında benzin ve dizelde net ithalatçı konumuna düşebileceği uyarısında bulundu.
Rusya’nın enerji konularından sorumlu Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, dün devlet televizyonu muhabirine yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın Rus tesislerine yönelik saldırılarına yeniden başladığını ve üç petrol rafinerisi ile bir gaz-kimya kompleksini vurduğunu söyledi.
WASHINGTON FİYAT BASKISINI SÜRDÜRÜYOR
Ancak hızla yükselen benzin ve dizel fiyatları, ABD Başkanı Donald Trump için siyasi bir yüke dönüştü; Trump yönetimi, tüketiciler üzerindeki darbeyi hafifletecek adımlar atmaları için petrol şirketlerine baskı yapıyor.
YENİ YATIRIMLAR VE SATIN ALMALAR
ABD’li petrol şirketleri, dün kapasiteyi artırma adımlarına işaret etti.
ExxonMobil, Teksas’ın Beaumont kentindeki bir tesiste yapılan genişletme çalışmaları ve Teksas’ın Baytown kentindeki bir başka tesiste devam eden çalışmalar dahil olmak üzere, kapasiteyi artırmak için rafineri faaliyetlerine yaklaşık 17 milyar dolar harcadı.
Woods, bu tür yatırımların günlük 100 bin varil ek damıtılmış ürün kapasitesi sağlamasının beklendiğini söyledi.
ABD’li rafineri şirketi Valero Energy ise yaptığı açıklamada, Houston’daki kapalı bir rafineriyi LyondellBasell’den 320,5 milyon dolara satın almak üzere anlaşmaya vardığını duyurdu.
Şirket, 2027 sonuna kadar tesisi ilk aşamada yeniden faaliyete geçirmeyi planlıyor.
Valero CEO’su Lane Riggs, “Bu satın alma, Valero’nun ABD Körfez Kıyısı’ndaki ayak izini yenileme değerinin çok altında bir maliyetle stratejik olarak genişletmek ve rafineri sistemimizin uzun vadeli gücünü artırmak için eşsiz bir fırsattır.” dedi.
